5

u

Beispiller


 

De Wiert gëtt mir eng Birendrëpp.

Am Mier wier et mir wierklech, fir ze fäerten.

Du wäerts är Zär dach net zouspären!

Ären Tuerm ass eng Spur ze kuerz an Äert Gefier net hell genuch beliicht mat deene Biren.

E Päerd an e Bier sti virum Sprangbur.

 

 

 Den ä, i oder u kréien en e derbäi, wann hannendrun en r plus nach e Konsonant stinn. 

Virun dem r ouni en anere Konsonant steet den ä eleng; 
Den i an u stinn just dann eleng, wann am Däitschen ir oder ur steet a bei
 vir a fir (däitsch: vor, für), soss kréien se och do en e derbäi.


 

r

D’Prinzipien 

 

Virun engem r plus en anere Konsonant kritt den ä, i oder u en e derbäi:

äert Kand, hiert Meedchen, wiert Iech, Kierch, Wuerm, Uerteel, Iertum

Dobäi gëtt fir ier an uer dat däitscht Schrëftbild gekuckt: 

Wierder (däitsch: Wörter), Wieder (däitsch: Wetter), Hierscht, Fierschter, Tuerm 

Virun engem r ouni en anere Konsonant steet den ä eleng:

äre Jong, Här, Kär, Pärel

Virun engem r ouni en anere Konsonant steet den i oder u eleng, wann dat am Däitschen esou ass. 

 

Den i oder u virun engem r ouni en anere Konsonant kritt en e derbäi, wann en am Däitschen net mat i oder u plus engem r do steet.

dir (däitsch: dir, ihr), Dir (däitsch: Sie), dier (däitsch: dürr), Dier (däitsch: Tür), 
mir (däitsch: mir, wir), Mier (däitsch: Meer, Mähre), 
hir (däitsch: ihr), hier (däitsch: her), 
Bir (däitsch: Birne), Bier (däitsch: Bär, Beere, Bahre), 
ir (däitsch: irr), ier (däitsch: ehe), iren (däitsch: irren), ieren (däitsch: etwa), 
Bur (däitsch: Brunnen), Buer (däitsch: Bohrer, Born), 
Spuren (däitsch: Spuren), spueren (däitsch: sparen), 
ureg (däitsch: urig), uereg (däitsch: arg),
Tur (däitsch: Turm), Wuer (däitsch: Ware), muer (däitsch: morgen)

 

Ausnam: vir (däitsch: vor), fir (däitsch: für)

 

Bei zesummegesate Wierder ginn d’Deeler eenzel gekuckt:

Ierwee, Ursaach, Urmënsch
Mee: Uerteel (net zesummegesat)

 

 

Reegelen an Exercicen


1


(um Site vum LOD)

i

arrow

RIEDENSAARTEN AN ZITATER

 

 

Mir geet eng Späicherliicht op.
(Alain Atten. Sproochmates. Band I. 2010)
An hues du dir de Leibes emol zevill voll gestach, Dann huel der Groussmamm hiert aalt Mëttel, eng Brach sicht d’Lach.
(Änder Bausch. Mir dibbere Jéinesch. 2015)
Meeschtens stelle ech mer vir, wéi mer et mateneen dreiwen. A bei allem krut ech ëmmer gesot, wéi dat heescht. An deem blöden Toun, wéi Proffen ëmmer mat engem schwätzen. Wéi wann een e Gehirkrëppel wier.
Tullio Forgiarini. Dräizeng. Aus Amok. 2013
Du bass emol de Strack net wäert, fir dech ophänken ze goen.
(Verhonziklopedi. Pol Tousch. 1995)
Zu Arel op der Knippchen,
do sinn di Weiber frou.
Si huele gär eng Schlippchen,

eng drénkt där aner zou.
Et souzen dräi Gefuedeschen
am Wiertshaus bis an d'Nuecht
mat hirem Parlatinchen
an dronk'n eng Mooss er uecht.
Zu Arel op der Knippchen. en traditionellt lëtzebuergescht Lidd,
Text : Mathias Schou (Blannen Theis). 1747-1824
D'Lidd gëllt als offiziéis Hymn vun der Belscher Provënz Lëtzebuerg
An zu Ettelbréck um Maërtche war oft der Däiwel lass, gouf och munchmol e Fockert vun engem Kaffert ugeschass.
Änder Bausch. Mir dibbere Jéinesch. 2015
Frächen, maacht Är Dier dach op.
Loosst de Spillmann eran!
Loosst de Spillmann sträichen,
sträichen op der Rommelpott.
Frächen, maacht Är Dier dach op.
Traditionell: D’Frächen
Hatt gesäit aus wéi eng ofgeleckte Botterschmier.
(Verhonziklopedi. Pol Tousch. 1995)
Kanner, o Kanner, o quel Malheur.
Mir mussen aus der Rue des Fleurs.
Wéi ass dat mënscheméiglech nur?
Mir musse fort vum Théiwesbur.
Fritz Weimerskirch. D’Lidd vum Théiwesbuer. 1928
Du meng Heemecht, Lëtzebuereg,
Staark am Soff, mee soss net uereg,
Huewermiel gëtt Huewerpaangeg,
Vun dem Glacis bis op d’Gare.
Putty Stein. D'Quiselchen. Staark am Soff mee soss net uerg. De Putty Stein a seng beschte Lidder. 1996
Du schaffs och léiwer mat de Kënnbaken ewéi mat den Hänn
(Pol Tousch. Verhonziklopedi.1995)
Hee, sot en ale Jesuiicht,
den hellge Geescht huet mech erliicht.
Kuck, wier kee Wollef op der Äerd,
da bräicht keen Hiert bei enger Herd.
Dicks. O tempora o mores. Allerhand vum Dicks. 1903
Ëmmer beim Orate frates
kuckt den Här mech frëndlech un,
an ech spieren: Eppes Glates
Kënnt mer séiss duerch d'Séil gezunn.
Putty Stein. D'Quiselchen. Staark am Soff mee soss nët uerg. De Putty Stein a séng beschte Lidder. 1996