arrow_right

1


ii

Beispiller

 

Mir haten op d’mannst aacht Kanner am A gehal.
Um Ufank hunn d’Tute gutt gehal.
Kriibsen a vill Fritte sinn däi Liiblingsiessen.

De Bop klotert op den doten Daach a moosst emol op der Kopp den Drot vum Telefon.

 

 De Vokal a, i, o, u  gëtt duebel geschriwwen, 
wann e laang geschwat ass viru méi Konsonanten. 
An en anere Fäll gëtt de Vokal  a, i, o, u eemol geschriwwen.

aa

D'PRINZIPIEN


Wann de Vokal a, i, o, u viru méi Konsonante laang geschwat gëtt, da muss de Vokal duebel geschriwwe ginn:

Aacht, Kriibs, Gaass (däitsch: Gasse), kaalt Wieder, Daach (däitsch: Dach), 
Piisch, hie moolt, ootmen, du tuuts


Soss gëtt de Vokal  a, i, o, u
 nëmmen eemol geschriwwen:
virun engem oder kengem Konsonant gëtt de Vokal laang geschwat:

Bop, kloteren, Tut, mir haten, kal, A, Stad, Kaz, Dag (däitsch: Tag), Glas, siwen, 
schif, ni, blo, molen, du otems, tuten


viru méi Konsonante gëtt de Vokal kuerz geschwat:

Fritten, gutt, vill, Batz, Ball, kill, Monni, futti, Haff, Schmadd

Et gëtt meeschtens keen h geholl, fir ze verlängeren: 

Ram, Drot, Walen, Walsonndeg

Just bei verschiddene Wierder aus dem Däitsche bleift en: 

Föhn, Bühn, Kühler

Et gëtt keen ie geholl fir e laangen i, mee en i oder en ii:

Liiblingslidder, Zil 

Just bei däitsche Wierder mat bleift och deen :

Nieren, schmieren, Regierung


Bei zesummegesate Wierder ginn d’Deeler eenzel gekuckt: 

Alstad, Molstonn 

En eventuelle Fouen-s (den s, deen d'Deeler vun engem zesummegesate 
Wuert verbënnt) gëtt net gezielt, fir de Vokal ze verduebelen: 

dagsiwwer, Spidolsplang

Déi Reegelen zielen och fir ä, ö, ü

üben, geüübt, prägen, gepräägt, blöd, de Blöödsten


AUSNAMEN 

Bei ville kuerze Wierder gëtt de Vokal kuerz geschwat, obschonns nëmmen 
ee Konsonant hannendru steet:

an, am, him, op, ob, um, vum, net, dem, der, des, es, en, et, mat

Dat ass och esou bei Virsilben: 

an-, ëm-, ver- , on-, op-, zer- 


A bei importéierte Wierder: 

Bus, Job, Chip

 

 

REEGELEN AN EXERCICEN 


1  2  3  


(um Site vum LOD)

arrow

RIEDENSAARTEN AN ZITATER

 

 

Hien ass e Vull fir d’Kaz.
(Riedensaart)
Et gëtt keng Zopp esou waarm giess, ewéi se gekacht gëtt.
(Alain Atten. Sproochmates. Band II. 2013)
Een Af mécht der honnert.
(Pol Tousch. Verhonziklopedi.1995)
An hues du dir de Leibes emol zevill voll gestach, Dann huel der Groussmamm hiert aalt Mëttel, eng Brach sicht d’Lach.
(Änder Bausch. Mir dibbere Jéinesch. 2015)
Ei ei ei ei, mir hu gekachte Kéis.
‘t ass ee Genoss, dat schmantegt gielt Gefréiss.
Kéis op enger laanger, laanger Kuuscht.
An en Humpe fir den Duuscht.
Mat Botter drënner, drop e Moschterflapp.
Ei ei ei ei, wéi schmaacht et dann dem Papp.
Mä gitt Uecht, de Kéis ass nëmmen echt, wann e pecht, wann e pecht, wann e pecht.
(Pir Kremer. Gekachte Kéis)
D'Hechtercher aus der Stad, Tipptopp erausgemat;
Hunn si och d'Schoulbicher nach ënnert dem Aarm,
Da ginn si ronderëm d'Hierz och scho waarm;
Vill schéi Versprieche man
A blënzle mat den Aan,
Sou huet déi Zort et nach ëmmer gemat,
D'Hechtercher aus der Stad.
(Louis Petit. D'Hechtercher aus der Stad. 1965)
Neen déi Schnëss!
O Mamm, o Kanner!
Huet ee scho méi en dommt Gesiicht gesinn?
Esou eng Schnëss
ass dach e Wonner!
O Mamm, o Mamm, wuer geet dat hin?
(Putty Stein. Déi Schnëss! Staark am Soff mee soss net uerg. De Putty Stein a seng beschte Lidder. 1996)
Du schaffs och léiwer mat de Kënnbaken ewéi mat den Hänn
(Pol Tousch. Verhonziklopedi.1995)
O meng Modi, wat e Stodi. Voller Zodi, Josephin.
Ech gesinn dech nach e wéineg
An da ginn ech, Josephin.
(Jean-Pierre Welter. Un der Atert. 1945)